Klimat na quest!

Czego możemy się nauczyć od Saamów?

Kim są Saami?

Saami to rdzenna ludność zamieszkująca głównie Laponię (północną część Skandynawii). Ich perspektywa i unikalna wiedza są uznawane przez IPCC (Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu) za kluczowy zasób dla skutecznej adaptacji do zmian klimatu, ponieważ oferują holistyczne spojrzenie na społeczność i środowisko.

Zmiana klimatu na północy

Ojczyzna Saami (Sápmi) i region Arktyki ocieplają się od 3 do 4 razy szybciej niż reszta świata. Saami obserwują zmiany w swoim środowisku naturalnym już od lat 80. XX wieku. Zmiany klimatu powodują cykle odwilży i mrozów, które tworzą twardą warstwę lodu na śniegu, uniemożliwiając reniferom dokopanie się do pożywienia (porostów). Prowadzi to do tzw. „kryzysów pastwiskowych” wymagających kosztownego dokarmiania zwierząt. Saami tradycyjnie zajmują się hodowlą reniferów. Niestabilny lód na rzekach i jeziorach oraz częstsze lawiny spowodowane nagłymi odwilżami sprawiają, że tradycyjne trasy migracji reniferów stają się niebezpieczne dla ludzi i zwierząt.

Saami obserwują topnienie torfowisk pagórkowatych (palsów), co niszczy siedliska maliny moroszki i utrudnia poruszanie się po tundrze. Wzrost temperatury wód zagraża łososiowi atlantyckiemu, a jednocześnie sprzyja inwazyjnej gorbuszy (pink salmon), który wypiera rodzime gatunki, m.in. w rzece Deatnu.

Choć Saami posiadają wiedzę, jak adaptować się do zmian, ich działania są ograniczane przez sztywne przepisy państwowe i fragmentację ziemi przez drogi, turystykę i przemysł.

Zmiana krajobrazu i utrata tradycyjnych źródeł utrzymania powodują u Saamów żałobę ekologiczną (ecological grief), stres oraz zwiększone ryzyko depresji i myśli samobójczych.

„Zielony kolonializm”

Saami używają tego terminu do opisania sytuacji, w której rządy przejmują ich tradycyjne ziemie pod projekty energii odnawialnej (farmy wiatrowe, hydroelektrownie) w imię walki z klimatem, naruszając przy tym prawa rdzennej ludności.

Norweski Sąd Najwyższy orzekł w 2021 r., że budowa farm wiatrowych Storheia i Roan na półwyspie Fosen była nielegalna, ponieważ naruszyła prawa Saamów do uprawiania pasterstwa, które jest ważnym elementem ich kultury. Po latach protestów (m.in. Grety Thunberg) osiągnięto ugodę, która pozwala farmie działać, ale zapewnia pasterzom rekompensaty finansowe, nowe tereny pastwiskowe i prawo weta wobec przedłużenia licencji po 2045 roku.

W Finlandii powołano specjalną Radę Klimatyczną Saamów, która ma zapewniać, by polityka klimatyczna państwa uwzględniała ich wiedzę tradycyjną i prawa.

Źródła

Spis treści

Przejdź do treści