Cywilizacja to edukacja – czyli niespokojne czasy w  spokojnych (pozornie) Helsinkach

Logo Erasmus+Daria Sowińska-Milewska i Anna Skocz – członkinie Stowarzyszenia – miały  możliwość wzięcia udziału w job shadowing w ramach projektu Kompetentni i otwarci na różnorodność trenerzy na europejskim rynku (Erasmus+), które odbyło się w 7-10 marca w Finnish Study Centres association – Opintokeskukset ry w Helsinkach (Finlandia). Zapraszamy na podsumowanie wyjazdu.

 

Nasza wizyta była przekładana kilkukrotnie. Początek pandemii, potem jej wznowienie, perturbacje z wyjazdem. Ostatecznie wylądowałyśmy w Helsinkach w drugim tygodniu wojny rozgrywającej się na terenie Ukrainy. Trzymając się zasady, aby robić to, co do nas należy, nawet w trudnych czasach, postanowiłyśmy, pomimo skomplikowanej sytuacji, skupić się na wyznaczonych wcześniej celach i wziąć udział w job shadowing.

Podczas spotkań, rozmów i obserwacji pracy goszczącej nas ekspertki edukacji, którą była Kukka-Maaria Vuorikoski, miałyśmy okazję poznać fiński system edukacji i podejście do uczenia się przez całe życie, w tym uczenie dorosłych.

Uczestniczki podczas spotkania job shadowing

Uczestniczki podczas spotkania z organizatorkami

Fińska filozofia edukacji dorosłych 

Civistys to nieprzetłumaczalne na polski określenie, które wydaje się być wpisane w fiński sposób patrzenia na edukację. Znaczenie słowa “civistys” w internetowych słownikach to, na pierwszym miejscu: cywilizacja, a kolejne znaczenia to edukacja, nauczanie, kultura, wychowanie. Nadal jednak nie oddaje tego, co pod tym określeniem rozumieją Finki i Finowie. Edukacja, z założenia wolna, nieskrępowana, otwarta i dostępna dla wszystkich, odpowiadająca na osobiste potrzeby, ma prowadzić do wszechstronnego rozwoju osoby, wspierać rozwój, spójność społeczną i aktywność obywatelską. Civistys – to kierunek, cel, dla którego prowadzimy edukację, usłyszałyśmy od naszej fińskiej ekspertki.

Co ciekawe, na oficjalnych stronach rządowych, w angielskiej wersji językowej, w odniesieniu do edukacji dorosłych używane jest określenie “liberal adult education”. Jak zastrzegała Kukka-Maaria Vuorikoski, nie należy doszukiwać się w słowie “liberal” żadnych konotacji politycznych.

screen website www.okm.fi/en/liberal-adult-education
Strona Fińskiego Ministerstwa Edukacji i Kultury opisująca liberal adult education (w angielskiej wersji językowej): www.okm.fi/en/liberal-adult-education

 

W grupach, centrach i stowarzyszeniach

Edukacja w fińskim systemie zaczyna się od przedszkola, poprzez szkołę podstawową, odpowiednik dawnego polskiego gimnazjum, z egzaminem maturalnym aż po studia.

System edukacji w Finlandii na jednym grafie można obejrzeć poniżej, a więcej o systemie znajdziecie na stronie: www.okm.fi/en/education-system

Education system in Finland

Żródło: https://okm.fi/en/education-system

Uczenie dorosłych, najbardziej dla nas interesujące podczas wizyty w Finlandii, prowadzą centra edukacji dorosłych, uniwersytety ludowe, letnie uniwersytety, centra uczenia oraz instytuty sportowe.

logo Opintokeskukset
Goszcząca nas organizacja, Opintokeskukset, to jeden z 12 fińskich ośrodków, które działają jako organizacje parasolowe i lobbingowe, zrzeszają, wspierają działalność i współpracę lokalnych centrów edukacji. Lokalne centra edukacyjne są prowadzone przez organizacje pozarządowe, partie polityczne, związki zawodowe. Jeśli chcą korzystać z publicznego dofinansowania prowadzonych kursów, muszą współpracować z jednym z ośrodków.

Edukacja dorosłych jest prowadzona przez ośrodki edukacji bądź lokalnie, przez ich członków. Tematyka prowadzonych zajęć jest spójna ze zgłaszanymi potrzebami. Wystarczy, aby zebrała się grupa (choćby 5 osób) zainteresowana danym tematem, aby zorganizować dla niej szkolenie czy kurs. Prowadzone są krótkie szkolenia, długie kursy, w wersji stacjonarnej i online.

Foto - kobieta przy tablicy suchościeralnej

Nasza opiekunka podczas job shadowing

Kwalifikacje wpisane do systemu? niekoniecznie!

Europejska Rama Kwalifikacji, ustanowiona w 2008 r. ma ułatwiać porządkowanie i uznawanie kwalifikacji z systemów edukacji różnych państw członkowskich. Jej częścią jest także działający w Polsce Zintegrowany System Kwalifikacji.  Elementami systemu są Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji, procesy walidacji i certyfikacji. Podobne systemy tworzą także inne państwa, także Finlandia. Rejestr Kwalifikacji (w Polsce Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji) to publiczny rejestr gromadzący wszystkie kwalifikacje funkcjonujące w ZSK. W rejestrze można zapoznać się m.in. z pełną listą kwalifikacji włączonych do systemu, ich dokładnymi opisami, a także wymaganiami stawianymi przed kandydatami, którzy chcą potwierdzić posiadanie danej kwalifikacji.

 

Jednym z tematów dyskusji, aktualnych podczas naszej wizyty w Finlandii, szczególnie wśród osób związanych z fińską edukacją dorosłych był stosunek do procesów walidacji i uznawania kompetencji, związanych z Fińską Ramą Kwalifikacji. W Finlandii od sierpnia 2021 r. do rejestru kwalifikacji swoje propozycje mogą zgłaszać także ośrodki szkoleniowe. Dyskusja, której miałyśmy okazję być świadkami, toczyła się wokół problemów związanych z walidacją nabywanych kwalifikacji. W ośrodkach, w których dotąd nie było rygorystycznego sprawdzania, jaki poziom wiedzy i umiejętności mają osoby kończące kurs, może to wprowadzić konieczność wielu zmian. Przedstawiciele ośrodków edukacji dorosłych zadają też sobie pytanie, czy w ogóle chcą opisywać i  zgłaszać do ogólnofińskiego systemu kompetencje nabywane podczas szkoleń i zajęć w centrach.

Nie oznacza to niechęci do systemu a raczej do zamykania efektów procesów edukacyjnych dorosłych w nieco formalnych i sztywnych procedurach. Dumę budzi u naszych gospodarzy możliwość zaprezentowania indywidualnego konta edukacyjnego, na którym gromadzone są, zgodnie z systemem, punkty za edukację formalną.

Jednak nie wszyscy… 

Budzące podziw statystyki uczenia się dorosłych w Finlandii (dane z 2018 roku mówią, że w kursach przeznaczonych dla osób dorosłych wzięła udział co druga osoba w wieku od 18 do 64 r.ż., czyli 1,6 mln osób – www.stat.fi), nie oznaczają braku problemów.

Spotkanie w centrum szkoleniowym “blue collar workers” – TSL (Tyovaen Sivistysliitto)  pokazało, że także w Finlandii nie wszyscy chcą się uczyć i korzystać z ofert centrów edukacji. Wyzwaniem staje się zachęcanie osób do korzystania z szerokiej oferty kursów zawodowych, podnoszących kompetencje, w tym podstawowe.

W kursach podstawowych umiejętności czytania i pisania, liczenia i umiejętności cyfrowych biorą udział osoby słabo wykształcone, a także uchodźcy i imigranci. W Finlandii, podobnie, jak w Polsce najtrudniej namówić osoby o niższym wykształceniu do korzystania z edukacji.

Autorka: Daria Sowińska-Milewska
Projekt: Kompetentni i otwarci na różnorodność trenerzy na europejskim rynku